Ahmet Hamdi Tanpınar Edebi Kişiliği ve Hayatı ile İlgili Her Şey

Ahmet Hamdi Tanpınar, Türk edebiyatının en oldukca okunan yazar ve şairlerinden biridir. Roman ve şiirin yanı sıra öğretmen, bilimsel nitelikli ve edebiyat tarihçisidir. Ek olarak eserleriyle Türk edebiyat yaşamına birçok katkı elde etmiştir. biz sevgili ustalarız “Ahmet Hamdi Tanpınar’ın edebî kişiliğine ve hayatına dair her şey” Çalışmamızı başlıkta sunuyoruz.

Ahmet Hamdi Tanpınar kimdir?

Ahmet Hamdi Tanpınar

Ahmet Hamdi Tanpınar, 23 Haziran 1901’de Şehzadebaşı’nda hayata merhaba dedi. Babası Hüseyin Fikri Efendi, anası Bahriya Hanım’dır. Ailenin üçüncü evladı ve en küçüğüdür. Babası hanım olduğundan çocukluğunu Ergani, Sinop, Siirt, Kerkük ve Antalya’da geçirdi. 1915 senesinde Kerkük’te annesini tifodan yitirdi. Ortaöğrenimini Antalya’da tamamladı. 1918 senesinde yüksek tahsil için İstanbul’a gitti.

Halkalı Ziraat Mektebi’nde bir senelik yatılı okul okudu. Lise yıllarında tanımış olduğu Yahya Kemal Beyatlı’nın etkisiyle 1919 senesinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne başladı. Üniversitede Yahya Kamal, Sn. Shahabaddin, Babanzadeh Ahmet Naim benzer biçimde mühim kişilerle okudu. 1923 senesinde “Hüsre v Şirin” adlı teziyle üniversiteden mezun oldu. Öğretmenlik kariyeri şimdi başlayacaktı.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Öğretme Yaşamı

Üniversiteden mezun olduktan sonrasında ilk işi olan Erzurum Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği halletmeye başladı. 1926’da Konya Lisesi’nde, 1927’de Ankara Lisesi’nde, 1930’da Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü’nde ve 1937’de İstanbul Kadıköy Lisesi’nde öğretmenliğe devam etti. Gene Gazi Lisesi’ndeyken, Musiki Mektebi’nde yazmayı keşfetti. Alman hocalar yardımıyla klasik batı müziğini keşfetti.

Sanat Akademisi’ndeki kurslar da onu Batı plastik sanatıyla tanıştırdı. Böylece sanata olan ilgisini uyandırdı. Şiirlerini de öğretmenlik yıllarında yayımlamaya başladı. “Ölü” şiiri ilk olarak “Ulusal Majmue” dergisinde gösterildi. 1927-1928’de yedi şiiri “Yaşam” dergisinde yer aldı. Şiire ek olarak, ilk yazılı yapıt 1928’de “Yaşam” dergisinde gösterildi.

Öğretmenlik yıllarında ikinci emek harcama alanı çeviriydi. Batı dünyasında gösterilen eserleri Türk edebiyatına meydana getirilen tercümelerle tanıştırdı. İlk çevirisi 1929’da ETA Hoffman’ın “Cremon Violin”iydi. Diğeri ise Anatole France’ın Queen Goose Leg Kebab Restaurant’ı. Her iki tercüme örneği de Yaşam dergisinde gösterildi.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Yazınsal Yaşamı

Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Edebi Hayatı
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın edebiyat zamanı temalı yazısı Türk edebiyatına yeni bir nefes getirdi.

1930’da Ankara’da düzenlenen Türkçe ve Edebiyat Muallimleri Kongresi’nde fikirleriyle dikkat çekti. Osmanlı edebiyatının eğitimden tamamen çıkarılmasını ve Türk edebiyatı tarihinin Tanzimat’tan okullarda başlamasını savundu. Bu düşünce kongrede büyük tartışmalara niçin oldu. Aynı yıllarda Ahmet Kutsi ve Tecer Ankara’da “Görüş” adlı bir mecmua çıkarmaya başladılar.

1932 senesinde Kadıköy Lisesi’ne atanarak İstanbul’a döndü. Ahmet Haşim’in ölümünden sonrasında güzel duyu mitoloji dersleri almaya başladı. Yönetmeliğin 100. yıl dönümünde (1939) devrin Ulusal Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel’in talimatıyla “19. “Yüzyıl Türk Edebiyatı” bölümünün başkanlığını yapmış oldu. Doktorası olmamasına karşın “Yeni Türk Edebiyatı Profesörü” olarak atanmıştır. Böylece Tanzimat’tan sonrasında Türk edebiyatı yazması talimatı verildi.

Edebiyat zamanı üstüne yazdığı yazı, Türk edebiyatına yeni bir nefes getirdi. 1940 senesinde yazılan eserler Yeni Türk edebiyatı çevresinde şekillenmeye adım atmıştır. Gene kitap tanıtımları yazarak yazı hayatına devam etti. 1940 senesinde 39 yaşlarında iken Kırklareli’de topçu teğmen olarak orduda vazife yapmış oldu.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Siyasal Yaşamı

1943-1946 yılları aralığında siyasete atılan Ahmet Hamdi Tanpınar Maraş, Milletvekili olarak vazife yapmış oldu. Sadece 1946 senesinde aday gösterilmeyince Ulusal Eğitim Bakanlığı’nda müfettiş olarak göreve başladı. Bu kısa siyasal yaşamın arkasından 1949 senesinde Edebiyat Fakültesi’nde bilimsel nitelikli kariyerine geri döndü.

Ahmed Hamdi Tanpınar akademisyendi ve Avrupa’ya gönderildi. 1953’te Edebiyat Fakültesi onu altı aylığına Avrupa’ya gönderdi. 1955’te üç haftalık Paris Filoloji Kongresi’ne katılmak için Paris’e gitti. Aynı tarihte Venedik Sanat Zamanı Kongresi’ne, 1957’de Münih’te Oryantalistlerin Kongresi’ne ve 1958’de Venedik’te Felsefe Kongresi’ne katıldı.

1959 senesinde Ahmed Hamdi Tanpınar araştırma yapıyordu. İlk cildinin ikinci cildi için Rockefeller bursuyla Avrupa’ya döndü. Yurtdışı seyahatleri esnasında birçok yeni informasyon topladı. Ek olarak birçok değişik ülkeyi tanıma fırsatı buldu. Belçika’dan İspanya’ya ve Avusturya’ya kadar birçok ülkeyi görmüş oldu.

Ahmed Hamdi Tanpınar’ın ölümü

Ahmed Hamdi Tanpınar'ın ölümü
Büyük yazar 24 Ocak 1962’de öldü.

Ahmet Hamdi Tanpınar, gelecek yıllarda oldukca heyecanlı ve endişeli. Bu endişelerin üstüne en yakın arkadaşı ve Türkiye’nin en mühim isimlerinden Hasan Ali Yüceli’yi kaybeder. Bu ölüm onun psikolojisini negatif etkiledi. Artık yaşıtlarına ölümün geldiğinin farkındadır. O yıllarda dönemin bitmesinden kaygı ediyordu. Yaşamı ve kendisi hakkında düşünmeye başladı.

Şiirleri çıktı ve şimdi oldukca kıymet verdiği adam için zamanı geldi.Süre Düzenleme Enstitüsü“İşe gelir. Metni düzenlemeyi düşünse de, olduğu benzer biçimde bırakmak niyetindedir. Kısa bir süre sonrasında romanı yayımlanmaya başladı. Şimdi daima düşünmeye başladığı “Aşar” şiirine dikkat etme zamanı. Ek olarak tamamlamaya çalmış olduğu Aydaki Hanım romanına da şiirini ekleyecek.

Nisan ayında ikinci bir şiir kitabı için planlar halletmeye adım atar. Ayrıca, içinde yer alacak şiirlerin bir listesini derler. Ne yazık ki yaşamı planlarını gerçekleştirmeye yetmeyecektir. 1962’de Tanpınar bronşit hastalığına yakalandı. Artık kurtulamayacağı bir sürecin içindedir. 23 Ocak 1962’de fakültede hastalığa yakalandı ve hastaneye kaldırıldı. Hastanede ani bir kalp krizi geçirdi ve 24 Ocak 1962’de öldü.

Ahmed Hamdi Tanpınar Yazınsal Kişilik

Ahmet Hamdi Tanpınar oldukca yönlü bir edebî kişiliğe haizdir. Daha oldukca şiirleriyle, daha doğrusu ozan kimliğiyle tanınır. Ek olarak onun romanları da mühim bir değere haizdir. Gene emekleri günümüze ışık tutuyor. Şimdi onun yazınsal kişiliğine özetlemek gerekirse bir göz atalım. Ahmed Hamdi Tanpınar’ın yazınsal yaşamının iyi mi geçtiğini inceleyelim:

  • Kıymetli sanatçımız roman, hikâye, şiir, tecrübe etme, araştırma benzer biçimde birçok yazı türünden örnekler vermiştir. Derin yazınsal bilgisi sebebiyle, doktorası olmamasına karşın profesör rütbesine terfi etti.
  • İlk şiirlerinde daha oldukca hece ağırlıkları kullanmayı tercih etmiştir. Sadece özgür şiir yükselmeye başlayınca özgür ölçülerde şiir yazmaya başladı.
  • Ahmet Hamdi Tanpınar, eserlerinde vakit terimine büyük ehemmiyet vermiştir. Dönemin karmaşıklığını ve katılığını gösterdi.
  • Eserlerinde psikoloji ve bilinçaltı kavramları son aşama önemlidir. Romanlarında yalnız bireyi değil, toplumun bilinçaltını da aktarmayı başarmıştır.
  • Yahya Kemal ve Ahmed Haşim benzer biçimde sembolistlerden etkilenerek eserlerinde zamanını, hayallerini ve bilinçaltını gösteren simgesel özellikler taşır.
  • Doğu-Batı problemi, yurtseverlik, geçmiş, İstanbul Tanpınar’ın eserlerinde ana temalardır.
  • Eserlerinde pek oldukca metafor kullanan bir sanatçıdır.
  • Şiirlerinde söylemediklerini romanlarında dile getirdiğini söylemiş oldu. Şiir ve düzyazı içinde fark yapmadı. Onun roman ve öykülerinde şiirsel ifade görmemizin sebebi bu anlayıştan meydana gelmektedir.
  • Sanatçı, bilhassa Vakitleri Ayarlama Enstitüsü adlı eserinde cemiyet eleştirisini ironik bir halde dile getirmiştir.

Ahmed Hamdi Tanpınar’ın Eserleri

Ahmed Hamdi Tanpınar'ın Eserleri
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın en mühim eseri Vakitleri Ayarlama Enstitüsü’dür.

Ömrünü sanata ve edebiyata adayan Ahmed Hamdi Tanpınar’ın eserleri günümüzde önemini korumaktadır. Eserleri edebiyat dünyasının bakış açısını değiştirmiş ve geliştirmiştir. Şimdi Ahmet Hamdi Tanpınar’ın yaşamı süresince ürettiği tüm eserlerine isim vereceğiz. Hemen hemen okumadıysanız, zaman ayırmanızı tavsiye ederiz.

  • Tüm Şiirler (1976-1981)
  • Mahur Kompozisyonu
  • Sulh
  • Sahne dışı
  • Süre Düzenleme Enstitüsü
  • Abdullah Efendi’nin Rüyaları
  • Yaz yağmuru
  • hikayeler
  • beş kent
  • Namık Kemal
  • edebiyat yazıları
  • Yahya Kemal
  • Yüzyıl Türk Edebiyatı Zamanı (Yalnız birinci cildi tamamlandı.)

Edebiyatın en kıymetli sanatçılarından kabul edilen Ahmet Hamdi Tanpınar, gözlemleri ve hayata bakış açısıyla hala bizi derinden etkiliyor. Eserlerini okurken toplumun ve kişinin yaşamış olduğu çelişkiler gözlemlenebilir. Faiz ve zamana karşı çelişkilerini görebilirsiniz. Ahmet Hamdi Tanpınar oyunlarıyla bizlere rehberlik etmeye devam ediyor. Sanat anlayışı, düşünceleri ve yorumları tüm dünyayı etkilemiştir. Ömrünü sanata ve edebiyata adayan ustamız onlarca eseriyle ölümsüzdür.

Maalesef okuma alışkanlığının oldukca gelişmiş olduğu bir ülkede yaşamıyoruz! Doğru, bazı kitaplara hususi bir ilgimiz var. İşte en oldukca okunan Türkçe kitaplar sıralaması: En oldukca okunan Türkçe kitaplar

YORUMLAR

Bir cevap yazın