İkili Devlet Teşkilatı Nedir? Özellikleri Nelerdir?

İkili devlet örgütlenmesi sistemi, tarihte üniter olmayan kamu yönetimi biçimlerinden biridir. İkili bir devlet örgütlenmesini idrak etmek zor olabilir zira artık var olmayan bir devlet yapısıdır. Bu sistemi daha iyi idrak etmek için üniter devlet yapısının ne işe yaradığını idrak etmek gerekir.

Devlet temelde bir birimdir, şu demek oluyor ki belirli bir toprak parçası üstünde tek bir merkez tarafınca yönetilen egemen bir bölgedir. Devletler çoğu zaman bütünlük gösteren üniter yapılardan oluşsa da konfederasyon ve federasyon örneklerinde görüldüğü benzer biçimde birden fazla devletin bir araya gelmesiyle de oluşabilmektedir. Üniter olmayan devlet yapılarının tarihte örnekleri olmuştur. İkili devlet örgütlenmesinin bunun mühim örneklerinden biri bulunduğunu söylemek mümkündür.

Üniter devlet yapısı nedir?

Üniter devlet yapısında devlet bütündür. Yasama, yürütme ve yargı yetkileri devlette toplanmıştır. Üniter devlet, belediyeler ve valilikler ile yürütme vazife ve yetkilerini paylaşmasına karşın, bu organların yasama yada yargı mesuliyet ve yetkileri olması imkansız. Üniter bir devlet, çağıl dünyadaki en yaygın siyasal yönetim biçimidir ve bir çok devlet üniterdir. Türkiye Cumhuriyeti de üniter bir devlettir. Bu açıklamalardan sonrasında ikili devlet sistemini anlamaya hazırız.

İkili devlet teşkilatının özellikleri

Ülkenin doğusu Kağan, Hakan, Han isminde gerçek bir hükümdar tarafınca yönetiliyordu.

İkili devlet örgütlenmesi sistemi, üniter olmayan bir devlet örgütlenmesi sistemidir. Tarihte Türk devletleri tarafınca uygulanan bir yönetim şeklidir. Bu sistem bilhassa İslam öncesi Türk devletleri tarafınca uygulanmıştır. Peki eski Türk devletleri niçin bu şekilde bir sistemi tercih ettiler?

Eski Türk devletlerinde Türkler yaygındı. Tek bir hükümdarın büyük bir ülkeyi yönetmesi zor olacağından ikili bir hükümet sistemi uygulandı. Eski Türklerde doğu, Gök Tanrı’nın sembolü güneş olarak algılandığı için mukaddes kabul edilmiş;

  • Ülkenin doğusu Kağan, Hakan, Han isminde gerçek bir hükümdar tarafınca yönetiliyordu.
  • Ülkenin batı kısmı, çoğu zaman Han’ın adam kardeşi yada oğlu olan Yabgu hanedanının bir üyesi tarafınca yönetiliyordu.
  • Kağan devletin hem iç işlerinden hem de dış işlerinden görevli yönetici iken, Yabgu bir tek yönettiği birimin iç işlerinden sorumluydu.
  • Her iki bölge de merkeze bağlıydı ve gerçek hükümdar olan Kağan’ın idaresi altında tutuldu.

İkili devlet örgütlenmesi sistemini hangi ülkeler kullanmıştır?

Türkler İslam’la tanışmadan ilkin kurulan devletlerin derhal hepsi ikili bir teşkilatlanma sistemi kullanmışlardır. İkili teşkilatlanma sistemi ilk olarak Asya Hun devleti Mete Han döneminde ortaya çıkmıştır. Son olarak Türk devleti bunu Karahanlılar uygulamıştır. Ek olarak ikili teşkilat sistemi I. Göktürk Devleti, II. Göktürk Devleti, Avrupa Hun Devleti, Büyük Bulgar Devleti, Macarlar, Oğuzlar, Karluklar ve Uygurlar tarafınca uygulanmıştır.

Mevzu hakkında daha çok data için TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE YÖNETİM VE ÖRGÜT YAPISINDA DÖNÜŞÜM ANALİZİ çalışmalarına bakabilirsin.

İkili Devlet Teşkilat Sisteminin Pozitif Yönleri

İkili devlet teşkilatı sistemi, büyük devletler için ülke yönetimini kolaylaştıran bir uygulama haline gelmiştir. Ülkenin batısından görevli Yabgu hanedanının seçilmesiyle hanedan üyeleri ülkeyi yönetme mevzusunda tecrübe kazandılar.

İkili Devlet Teşkilat Sisteminin Negatif Yönleri

İslamiyet’ten ilkin Türkler, ülkeyi yönetme görevinin Göksel Tanrı tarafınca verildiğine inanıyorlardı. Bu inanca “Kut” inancı denir ve bu inanca bakılırsa valilik makamı kan bağıyla nesilden nesile aktarılır. İkili sistemin aslolan hükümdarı Kağan olmasına karşın Batı’da değişik bir hükümdarın bulunması ülkenin Kut’un inançlarına bakılırsa bölünmesini kolaylaştırmıştır. İki değişik hükümdarın olması devletin yıkılmasının önünü açacak ve yabancı ülkeleri tercih edecektir. Bununla birlikte Kut inancının varlığı ile Yabgu hanedanının üyelerinden, bilhassa Kağan’ın kardeş yada oğullarından ayırt edilir. Bu, taht tartışmalarına ve iç çekişmelere yol açacaktır.

YORUMLAR

Bir cevap yazın